Wat moet onze school doen om aan de burgerschapsdoelen te voldoen?

Scholen doen over het algemeen al veel aan burgerschap in verschillende vak- en vormingsgebieden. Door gebruik te maken van een methode voor sociaal- emotioneel leren, oefen je vaardigheden die ook genoemd worden als burgerschapsvaardigheden: communiceren, samenwerken, kritisch denken, omgaan met anderen enzovoort. Burgerschap komt ook aan de orde in vakken als wereldoriëntatie, levensbeschouwing, natuur, techniek. Als je goed kijkt naar het lesrooster, zie je dat er al veel gebeurt zonder dat dit expliciet als burgerschap wordt benoemd. Daarom is het goed om eens met ‘burgerschapsogen’ naar de inhoud van het onderwijs te kijken.
In de lessen van Kwink voor burgerschap en mensenrechten komen onderwerpen aan de orde die in andere vakgebieden niet uitgebreid behandeld worden, hooguit als onderdeel van lessen met een andere doelstelling.

Waarom juist nú werken aan burgerschap en mensenrechten op school?

Burgerschap is al sinds 2006 verplicht voor basisscholen. Toch hebben de meeste scholen hier relatief weinig aandacht aan besteed. Nu staat het opnieuw op de kaart! En terecht. Want het leert kinderen in een veilige oefenomgeving – de eigen groep en school – belangrijke kennis, vaardigheden en houding over hoe je actief kunt meedoen aan onze pluriforme samenleving. In deze samenleving worden waarden niet altijd meer door iedereen herkend. Het is een samenleving dat vraagt om mensen die vanuit eigen idealen, waarden en normen een actieve en positieve bijdrage willen leveren. Daarom burgerschap en mensenrechten!

Burgerschap en mensenrechten :

  • Staat stil bij de waarden van en rechten in onze democratische samenleving.
  • Laat kinderen kritisch nadenken over hun eigen rol en verantwoordelijkheid.
  • Besteedt aandacht aan universele rechten.
  • En verbindt dit allemaal met de persoonsvorming van kinderen en hun sociaal-emotionele vaardigheden.

Wat is burgerschap?

Dit is de definitie van burgerschap volgens de Onderwijsraad (2012): ‘Jongeren leren vanuit eigen idealen, waarden en normen te functioneren in een pluriforme, democratische samenleving en ontwikkelen het vermogen om aan deze samenleving een bijdrage te willen leveren.’

Waarom mensenrechten?

Mensenrechten gelden altijd en voor iedereen. Ze zijn gebaseerd op basiswaarden als vrijheid, gelijkheid en respect voor elkaar. Door op school over mensen- en kinderrechten te leren, kunnen leerlingen deze in het leven van alledag herkennen. Ze leren dan als het ware te kijken door een mensenrechtenbril en van daaruit te handelen. Zo ontwikkelt de leerling tijdens zijn schooljaren de competenties die hem of haar in staat stelt volwaardig deel te nemen aan een democratische rechtsstaat. Dit is niet alleen een kwestie van weten maar ook en vooral van oefenen en ervaren.

Aandacht voor mensenrechten op school leidt tot betere onderlinge relaties, meer respect, samenwerking en acceptatie. Je vergroot het zelfvertrouwen van leerlingen en lastige maatschappelijke onderwerpen zijn in de klas respectvol te bespreken. Een schoolbrede aanpak van mensen- en kinderrechten kan veel onderwijsthema’s met elkaar verbinden. Denk aan burgerschap, anti-pestbeleid, sociale veiligheid en weerbaarheid, het tegengaan van radicalisering, inspraak van leerlingen en draagvlak voor passend onderwijs.

Waarom een samenwerking tussen Kwintessens en het College voor de Rechten van de Mens?

Burgerschap en mensenrechten gaan hand in hand met sociaal emotioneel leren. Sociaal-emotionele competenties zoals besef van jezelf, de ander en het hebben van relaties vormen de basis voor burgerschap en mensenrechtenvaardigheden zoals besluiten nemen, kritisch en creatief denken, elkaar respecteren en accepteren dat mensen anders kunnen denken. Kwintessens is specialist in sociaal-emotioneel leren met het aanbieden van de methode Kwink voor sociaal-emotioneel leren.  Het College voor de Rechten van de Mens heeft onder ander de taak mensenrechten in het onderwijs onder de aandacht te brengen.  

Wat is de rol van curriculum.nu?

Curriculum.nu buigt zich met 125 leraren, 18 schoolleiders en 84 scholen over de vraag wat leerlingen in het primair en voortgezet onderwijs moeten kennen en kunnen. Voor negen leergebieden. Een van die leergebieden gaat over burgerschap. Met de opbrengst van dit ontwikkelproces worden kerndoelen en eindtermen in de wet geactualiseerd.
Kwink voor burgerschap en mensenrechten  is onder andere gebaseerd op het werk van curriculum.nu.

Wat is de relatie van burgerschap en mensenrechten tot sociaal-emotioneel leren?

Sociaal-emotioneel leren en burgerschap zijn niet los van elkaar te zien. Daarover zegt curriculum.nu: ‘Leerlingen ontwikkelen de competenties die hen in staat stellen om actief mee te doen aan (school)gemeenschap en samenleving.’ En: ‘Ook identiteitsontwikkeling en het gericht reflecteren op identiteiten is essentieel voor burgerschap. Om betekenis te geven aan de wereld om hen heen en aan hun eigen rol daarin, moeten leerlingen zich bewust worden van wie ze zijn of willen worden en hoe ze zich tot een ander verhouden. Voor burgerschap is het ook belangrijk dat leerlingen kennis hebben van en inzicht krijgen in onze pluriforme samenleving en de werking en waarden van onze democratische rechtsstaat.’
In deze beschrijvingen komen de vijf bewezen SEL-competenties terug waarop Kwink voor sociaal-emotioneel leren gebaseerd is: Besef van jezelf, Zelfmanagement, Besef van de ander, Relaties hanteren en Keuzes maken.

Toolbox Mensenrechten op School

Wilt u meer weten over welke mensen- en kinderrechten er zijn, wat ze betekenen en hoe je dit kunt integreren school breed en in de klas?
Het College voor de Rechten van de Mens biedt u de Toolbox Mensenrechten op School met kant en klare werkvormen èn tools over hoe mensen- en kinderrechten ook op uw school vorm kunnen krijgen. Binnen en buiten de klas. Voor een schoolbrede en structurele aanpak. (www.mensenrechten.nl/opschool).

Kwink

Wilt u meer weten over sociaal-emotioneel leren op school? Waar burgerschap- en-mensenrechten deel van uitmaken? Via www.kwinkopschool.nl vindt u meer informatie. School is meer dan cognitieve vakken. Sociaal-emotionele ontwikkeling kun je ook aanleren. Dat kan met de methode Kwink! www.kwinkopschool.nl. Tot ziens!